Ốm Nghén Khi Mang Thai Và Cách Khắc Phục

Ốm nghén là triệu chứng phổ biến của thai kỳ, thường xảy ra trong 3 tháng đầu của thai kỳ và được xem là một trong các dấu hiệu mang thai sớm nhất. Ốm nghén có thể ảnh hưởng đến khoảng 80% phụ nữ mang thai với các đặc trưng phổ biến là buồn nôn và nôn. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu để rõ hơn về nguyên nhân, triệu chứng và cách khắc phục ốm nghén khi mang thai.

Ốm nghén là gì?

Ốm nghén còn gọi là buồn nôn và nôn khi mang thai (NVP), là một triệu chứng của thai kỳ liên quan đến buồn nôn hoặc nôn. Thông thường những triệu chứng này xảy ra giữa tuần thứ 4 cho đến tuần 16 của thai kỳ. Khoảng 10% thai phụ vẫn có triệu chứng sau tuần thứ 20 của thai kỳ. Ốm nghén thường không gây hại cho thai nhi nhưng nó có thể ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của bà bầu, cả khi làm việc hay trong các sinh hoạt bình thường.

Nguyên nhân gây ốm nghén khi mang thai

Các nhà khoa học vẫn chưa có câu trả lời chính xác về nguyên nhân gây ra ốm nghén khi mang thai, nhưng có một số giả thuyết được đưa ra:

• Hormone HCG (Human chorionic gonadotropin): Đây là hormone được sản xuất bởi nhau thai để duy trì thai kỳ. Mức độ HCG trong máu và nước tiểu của phụ nữ mang thai sẽ tăng lên gấp đôi trong khoảng 48-72 giờ đầu tiên sau khi thụ thai và tiếp tục tăng lên cho đến tuần thứ 8-11 của thai kỳ. Mức độ HCG cao có thể kích thích các vùng của não liên quan đến buồn nôn và nôn.
• Hormone estrogen: Đây là hormone giúp phát triển các cơ quan sinh dục của phụ nữ và có vai trò quan trọng trong quá trình rụng trứng và chu kỳ kinh nguyệt. Khi mang thai, mức độ estrogen trong máu của người mẹ sẽ tăng lên rất cao để hỗ trợ sự phát triển của nhau thai và thai nhi. Estrogen cũng có tác động lên khứu giác của phụ nữ, khiến họ nhạy cảm hơn với các mùi hương mạnh hoặc khó chịu, gây ra buồn nôn.
• Hormone progesterone: Đây là hormone có vai trò quan trọng trong việc duy trì niêm mạc tử cung để nuôi dưỡng phôi thai. Khi mang thai, mức độ progesterone trong máu của người mẹ sẽ tăng lên để ngăn ngừa sự co thắt của tử cung và giúp các cơ quan sinh sản giãn rộng để chứa được thai nhi. Tuy nhiên, progesterone cũng có tác dụng phụ là làm giảm hoạt động của các cơ trơn trong dạ dày và ruột non, gây ra chậm tiêu hóa, tích tụ khí và axit trong dạ dày, gây ra khó chịu và buồn nôn.
• Khứu giác nhạy cảm hơn: Khi mang thai, khứu giác của phụ nữ có thể trở nên nhạy cảm hơn với các mùi hương mạnh hoặc khó chịu, như nước hoa, khói thuốc lá, xăng dầu, thực phẩm… Điều này có thể khiến họ cảm thấy buồn nôn hoặc nôn mửa.

Ngoài ra, còn có một số yếu tố khác có thể gây ra hoặc làm nặng hơn ốm nghén khi mang thai, như:

• Thay đổi hệ tiêu hóa: Khi mang thai, hormone progesterone được sản xuất để hỗ trợ phôi thai phát triển và ngăn ngừa sảy thai. Tuy nhiên, progesterone cũng có tác dụng làm giãn các cơ trơn trong cơ thể, bao gồm cả các cơ trong dạ dày, ruột và thực quản. Điều này làm chậm quá trình tiêu hóa, tích tụ thức ăn trong dạ dày và làm lỏng van ngăn acid dạ dày trào ngược lên thực quản. Những điều này có thể gây ra chứng đầy bụng, khó tiêu, ợ chua và buồn nôn.
• Tình trạng sức khỏe: Một số bệnh lý hoặc rối loạn có thể gây ra hoặc làm tăng cường độ của ốm nghén khi mang thai, như viêm loét dạ dày, viêm gan, viêm túi mật, rối loạn tiền đình hay rối loạn lo âu.
• Yếu tố di truyền: Có một số bằng chứng cho thấy rằng ốm nghén khi mang thai có tính di truyền. Nếu mẹ hoặc chị em gái của bạn đã từng bị ốm nghén khi mang thai, bạn có khả năng cao hơn bị ốm nghén.
• Đặc điểm của thai kỳ: Một số đặc điểm của thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ bị ốm nghén hoặc kéo dài thời gian bị ốm nghén, như mang đa thai (song sinh hoặc ba sinh), mang thai con gái hay đã từng bị ốm nghén trong lần mang thai trước.

Triệu chứng của ốm nghén khi mang thai

Triệu chứng của ốm nghén khi mang thai có thể khác nhau tùy theo từng người và từng lần mang thai. Một số triệu chứng phổ biến của ốm nghén khi mang thai là:

• Buồn nôn: Đây là triệu chứng thường gặp nhất của ốm nghén khi mang thai. Buồn nôn có thể xảy ra vào bất kỳ lúc nào trong ngày hoặc suốt cả ngày, được kích hoạt bởi các yếu tố như mùi hương mạnh, ánh sáng chói hay âm thanh lớn.
• Nôn: Đây là triệu chứng tiếp theo của buồn nôn. Nôn có thể xảy ra sau khi buồn nôn hoặc không có buồn nôn trước đó. Thường xảy ra vào buổi sáng sau khi thức dậy hoặc sau khi ăn uống. Nôn có thể làm giảm áp lực trong dạ dày và làm bạn cảm thấy thoải mái hơn.
• Khó chịu với một số loại thức ăn hoặc mùi hương: Khi mang thai, bạn có thể không muốn ăn hoặc ngửi một số loại thức ăn hoặc mùi hương mà bạn đã từng yêu thích trước đó. Ngược lại, bạn có thể muốn ăn hoặc ngửi một số loại thức ăn hoặc mùi hương mà bạn đã từng ghét trước đó. Đây là do sự thay đổi về khẩu vị và khứu giác do hormone gây ra.
• Mệt mỏi: Khi mang thai, bạn có thể cảm thấy mệt mỏi hơn bình thường do sự gia tăng của hormone progesterone

Triệu chứng của ốm nghén thường xuất hiện vào buổi sáng sau khi thức dậy hoặc sau khi ăn uống. Tuy nhiên, có những trường hợp triệu chứng kéo dài suốt cả ngày hoặc xảy ra vào buổi chiều hoặc buổi tối.

Cách khắc phục tình trạng ốm nghén

Không có phương pháp điều trị hiệu quả cho tình trạng ốm nghén khi mang thai, nhưng có một số cách để giúp giảm bớt khó chịu cho bà bầu:

– Ăn uống nhỏ và thường xuyên: Thay vì ăn ba bữa lớn trong ngày, bạn có thể chia thành sáu hoặc tám bữa nhỏ để không để dạ dày quá no hoặc quá đói. Nên mang theo một ít bánh quy hay snack khô để ăn vào các khoảng thời gian giữa các bữa.

– Ăn uống đủ dinh dưỡng: Bạn không nên từ chối ăn uống hoàn toàn khi bị ốm nghén, vì điều này có thể gây thiếu máu, thiếu nước và suy dinh dưỡng cho cả mẹ và bé. Chọn những thực phẩm giàu protein, vitamin và khoáng chất, như trứng, sữa, thịt, cá, rau xanh, trái cây… Bạn cũng nên uống vitamin trước khi sinh theo chỉ định của bác sĩ để bổ sung các chất cần thiết cho thai kỳ.

– Ăn uống linh hoạt: Không nên ép mình ăn những thực phẩm mà bạn không thích hoặc không ngon miệng khi bị ốm nghén. Bạn có thể thay đổi khẩu vị và chế biến của các món ăn để tăng hứng thú và tránh những thực phẩm có mùi hương mạnh hoặc khó chịu, như dầu mỡ, hành tỏi, cá… Mẹ bầu có thể ăn những thực phẩm có vị ngọt hoặc chua để giảm buồn nôn, như kẹo cao su, mứt, chanh…

– Uống đủ nước: Nên uống ít nhất 2 lít nước mỗi ngày để duy trì sự cân bằng nước và điện giải trong cơ thể. Nếu bạn bị nôn ói nhiều, bạn có thể uống thêm nước muối sinh lý hoặc nước dừa để phục hồi nước và chất bổ sung hoặc có thể uống các loại nước trái cây hoặc nước gừng để giảm buồn nôn và tăng cường vitamin.

– Nghỉ ngơi đầy đủ: Ngủ đủ 8 tiếng mỗi ngày và tranh thủ ngủ trưa khi có thể. Khi ngủ nên đầu cao hơn so với cơ thể để giảm áp lực lên dạ dày và tránh buồn nôn. Bạn cũng nên tránh những hoạt động căng thẳng hoặc mệt mỏi khi bị ốm nghén.

– Vận động hợp lý: Không ở yên một chỗ quá lâu khi bị ốm nghén, vì điều này có thể làm tăng triệu chứng. Bạn có thể vận động nhẹ nhàng, như đi bộ, tập yoga, tập thở… để tăng cường sức khỏe và giảm buồn nôn. Tuy nhiên không nên vận động quá sức hoặc làm những động tác nguy hiểm cho thai kỳ.

– Sử dụng các phương pháp dân gian: Bạn có thể áp dụng một số phương pháp dân gian để giảm ốm nghén khi mang thai, như:

• Dùng gừng: Gừng là một loại gia vị có tác dụng kích thích tiêu hóa và làm dịu cơn buồn nôn. Có thể sử dụng gừng theo nhiều cách khác nhau, như uống trà gừng, ăn kẹo gừng hay ngậm miếng gừng khô.
• Dùng bạch quả: Bạch quả là một loại thuốc nam có công dụng giúp tiêu hóa và chống buồn nôn. Bạn có thể sắc bạch quả với nước sôi rồi uống từ từ khi cảm thấy buồn nôn.
• Dùng hạt sen: Hạt sen là một loại thực phẩm giàu dinh dưỡng và có tác dụng thanh nhiệt, giải độc và an thai. Bạn có thể luộc hạt sen rồi ăn sống hoặc rang khô rồi ngâm vào miệng.
• Dùng lá chanh: Lá chanh là một loại lá có mùi hương thanh mát và có tác dụng giúp tiêu hóa và giảm buồn nôn. Có thể sắc lá chanh với nước sôi rồi uống từ từ hoặc ngậm lá chanh vào miệng.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Trong hầu hết các trường hợp, ốm nghén khi mang thai là hiện tượng bình thường và không gây nguy hiểm cho sức khỏe của mẹ và bé. Tuy nhiên, trong một số trường hợp hiếm gặp, ốm nghén khi mang thai có thể là triệu chứng của các biến chứng nguy hiểm cho thai kỳ, như:

– Nghén thai kỳ (hyperemesis gravidarum): Đây là tình trạng ốm nghén quá mức khi mang thai, khiến cho phụ nữ không thể nuốt được gì vào trong cơ thể. Nếu không được điều trị kịp thời, phụ nữ có thể bị mất nước, thiếu chất dinh dưỡng, giảm cân và suy nhược cơ thể. Nghén thai kỳ có thể gây nguy hiểm cho sức khỏe của mẹ và bé.

– Tiền sản giật (preeclampsia): Đây là tình trạng huyết áp cao khi mang thai, kèm theo các triệu chứng như đau đầu, hoa mắt, đau bụng và protein trong nước tiểu. Tiền sản giật có thể gây ra các biến chứng như suy thai, sinh non, rối loạn đông máu và tử vong.

– Viêm ruột thừa: Đây là tình trạng viêm nhiễm của ruột thừa, có thể gây ra các triệu chứng như đau bụng dưới phải, sốt, buồn nôn và nôn mửa. Viêm ruột thừa có thể gây ra các biến chứng như vỡ ruột thừa, nhiễm trùng máu và sảy thai.

Nếu bạn bị ốm nghén khi mang thai và có một trong những triệu chứng sau đây, bạn nên đi khám bác sĩ ngay lập tức:

– Nôn ói quá mức hoặc không thể nuốt được gì vào trong cơ thể

– Giảm cân hoặc không tăng cân

– Cảm thấy khát liên tục hoặc tiểu ít

– Có dấu hiệu của mất nước, như da khô, miệng khát, mắt lõa thể

– Đau đầu dữ dội hoặc hoa mắt

– Đau bụng dữ dội hoặc kéo dài

– Sốt cao hoặc lạnh run

– Có máu hoặc đờm trong nôn

– Có protein trong nước tiểu

– Có dấu hiệu của viêm ruột thừa, như đau bụng dưới phải hoặc sốt

Ốm nghén khi mang thai là hiện tượng phổ biến và thường không gây nguy hiểm cho sức khỏe của mẹ và bé. Tuy nhiên, nếu ốm nghén quá mức hoặc có các triệu chứng bất thường, bạn nên đi khám bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Bạn cũng nên chú ý đến chế độ ăn uống, uống đủ nước, nghỉ ngơi đầy đủ và vận động hợp lý để giảm ốm nghén khi mang thai và tìm kiếm sự hỗ trợ, động viên từ gia đình để vượt qua giai đoạn khó khăn này.